Obecnie w Polsce można zauważyć wzrost ilości osób, które są poszkodowane na skutek wadliwych działań osób wykonujących usługi medyczne.

Celem niniejszego artykułu jest zaprezentowanie możliwości dochodzenia przez pokrzywdzonych swoich praw na drodze sądowej z tytułu popełnionego błędu medycznego. W związku z powyższym zostanie zdefiniowane pojęcie błędu medycznego i ich rodzajów. Następnie zostanie przybliżona czytelnikowi definicja winy jako odpowiedzialności cywilnej za błędy medyczne. Ponadto zostanie omówiony przebieg postępowania cywilnego w sprawie zadośćuczynienia za błędy medyczne. Na zakończenie autor przybliży w sposób statystyczny skalę omawianego problemu.

Niniejszy artykuł został napisany w oparciu o metodę teoretyczno-prawną polegającą na analizie aktów prawnych, orzecznictwa sądowego oraz literatury przedmiotu.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, iż błędem w sztuce lekarskiej jest czynność (zaniechanie) lekarza w zakresie diagnozy i terapii, niezgodna z nauką medyczną w zakresie dla lekarza dostępnym.

Błędy mogą mieć charakter diagnostyczny, terapeutyczny, techniczny oraz organizacyjny.

Odpowiedzialność cywilna za błędy medyczne opiera się bowiem na zasadzie winy. Wystarczy zatem stwierdzenie chociażby winy, aby można było danej osobie przypisać odpowiedzialność cywilną. Należy mieć na względzie, że zarówno lekarzy jak i personel medyczny obowiązuje stopień staranności określony w normie art. 355 § 1 kc.

Postępowanie cywilne poprzedza zgłoszenie szkody zobowiązanemu. W razie odmowy zapłaty, sprawę kieruje się do sądu cywilnego. Kluczowymi elementami w niniejszym postępowaniu jest odpowiednie sformułowanie pozwu, powołanie się na niepodważalne dowody oraz kwestia kosztów sądowych.

Błąd medyczny i jego rodzaje.

Pojęcie błędu medycznego budzi wiele wątpliwości w doktrynie, a termin ten nie ma powszechnie uznanej definicji. Zarówno w definicji ustawowej- w literaturze prawniczej, ale także w medycynie pojęcie ,,błędu medycznego” funkcjonuje zamiennie z ,,błąd w sztuce lekarskiej” czy ,,błąd lekarski”.

Błąd lekarski należy bezwzględnie traktować jako postępowanie sprzeczne z powszechnie uznanymi zasadami wiedzy medycznej. Zgodnie z definicją wykształconą przez orzecznictwo, przez błąd medyczny rozumie się czynność (zaniechanie) lekarza w zakresie diagnozy i terapii, niezgodną z nauką medycyny w zakresie dla lekarza dostępnym[1].Ponadto, uszkodzenia ciała, będące następstwami zabiegów leczniczych, a więc czynności zmierzających również do ochrony życia i zdrowia ludzkiego, pozbawione są cech materialnej bezprawności pod warunkiem dokonania zabiegu w sposób zgodny z powszechnie uznanymi zasadami wiedzy i sztuki lekarskiej. Ustalenie błędu w sztuce lekarskiej zależy od odpowiedzi na pytanie, czy postępowanie lekarza w konkretnej sytuacji i z uwzględnieniem całokształtu okoliczności istniejących w chwili zabiegu, a zwłaszcza tych danych, którymi wówczas dysponował lub mógł dysponować, zgodne było z wymaganiami aktualnej wiedzy i nauki medycznej oraz powszechnie przyjętej praktyki lekarskiej[2].Na lekarzu spoczywa bowiem szczególny obowiązek dochowania należytej staranności i powszechnie obowiązujących reguł postępowania według aktualnie obowiązującej wiedzy medycznej. Sformułowanie „w zakresie dla lekarza dostępnym” wyznacza granicę odpowiedzialności z uwagi na możliwość przewidzenia błędu, lub zapobieżenie mu, gdyż, pomimo dużego postępu medycyny, w wielu sferach nauka ta pozostaje w dalszym ciągu bezsilna. Podnosi się, że obowiązująca wiedza medyczna powinna być oceniana na dzień nastąpienia błędu, w żadnym wypadku – na dzień wyrokowania, ponieważ możliwa jest sytuacja, w której w okresie między wystąpieniem błędu medycznego a wyrokowaniem powstały nowe rozwiązania, które mogłyby zapobiec powstaniu błędu.

Zgodnie z art. 18 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty[3] lekarz ma ustawowy obowiązek stałego doskonalenia zawodowego. W związku z tym posłużenie się przezeń nieaktualną, uważaną za przestarzałą, metodą leczenia jest uważane za błąd[4]. Przykładowo może to mieć znaczenie przy zabiegu operacyjnym – metody nowsze są zazwyczaj obarczone mniejszym ryzykiem powikłań. Powikłanie uważane za normalny możliwy skutek starszej metody operacyjnej może być w ogóle wyeliminowane przy użyciu metody nowszej lub innej.

Zwyczajowo wyróżnia się kilka charakterów błędów medycznych: diagnostyczne, terapeutyczne oraz błędy rokowania, które mogą być spowodowane następującymi przyczynami:

  1. nieznajomość aktualnej wiedzy i nauki medycznej oraz powszechnie przyjętej praktyki lekarskiej;
  2. przeoczenie objawów choroby lub dających się stwierdzić właściwości organizmu, w tym także z powodu niewykorzystania środków pomocniczych;
  3. niewłaściwe przyporządkowanie danego przypadku określonym regułom;
  4. niedbałe wykonywanie czynności leczniczych.

 

Błąd medyczny jako podstawa odpowiedzialności    

Odpowiedzialność lekarza za błąd medyczny można rozpatrywać na wielu płaszczyznach- zarówno w kwestii odpowiedzialności cywilnej, zawodowej ale także jako przestępstwo.

W kwestii odpowiedzialności karnej lekarza, błąd lekarski jest uznawany za karygodny w przypadku, gdy jest widoczny, można byłoby go uniknąć poprzez zastosowanie zwykłych, a nie nadzwyczajnych wiadomości i zręczności oraz musi być spełniona przesłanka wskazująca, że błąd był wynikiem należytego namysłu lekarza, nie działaniem dorywczym wywołanym nagłym przypadkiem. W takim przypadku lekarz może być obciążony za taki błąd, będący skutkiem lekkomyślności czy niedbalstwa, a zatem jest przez niego zawiniony[5].

Model odpowiedzialności karnej jest oparty na ogólnych zasadach odpowiedzialności za skutkowe przestępstwa nieumyślne przeciwko życiu i zdrowiu. W celu pociągnięcia do odpowiedzialności karnej lekarza muszą być spełnione następujące przesłanki[6]:

  1. działanie lekarza będzie sprzeczne z powszechnie uznanymi zasadami wiedzy medycznej;
  2. wystąpi skutek w postaci śmierci pacjenta, ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, innego naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia;
  3. zaistnieje związek przyczynowy pomiędzy działaniem lekarza a skutkiem, weryfikowany poprzez ustalenie czy skutek nastąpiłby, gdyby lekarz nie popełnił błędu;
  4. wina lekarza.

W kwestii odpowiedzialności cywilnej lekarza za popełniony błąd medyczny również konieczne jest spełnienie odpowiednich przesłanek, które w konsekwencji są podobne jak te w przypadku odpowiedzialności karnej. Jedynie odpowiednikiem ujemnych następstw dla życia lub zdrowia pacjenta jest w prawie cywilnym wyrządzenie szkody majątkowej lub niemajątkowej (krzywdy).

Odpowiedzialność cywilna jest odpowiedzialnością majątkową dłużnika. Główną jej funkcją jest funkcja kompensacyjna polegająca na wyrównaniu uszczerbku doznanego przez poszkodowanego w dobrach prawie chronionym. W kwestii szkody majątkowej na osobie z reguły przybiera postać restytucji pieniężnej. W przypadku, gdy zachodzi szkoda niemajątkowa (cierpienie fizyczne i krzywda moralna) poszkodowany może żądać zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

Zasady odpowiedzialności zawodowej są podobne do odpowiedzialności karnej, z tym, że ujemne następstwa w postaci pogorszenia stanu zdrowia pacjenta nie stanowią wyłącznego warunku odpowiedzialności lekarza. Wystarczy jedynie zawinione popełnienie błędu medycznego. Wyłączne udowodnienie błędu zawinionego może powodować odpowiedzialność lekarza za wyrządzoną pacjentowi krzywdę. W przypadku oceniania postępowania lekarza należy zastosować miernik obiektywny i abstrakcyjny, który jest niezależny od indywidualnych właściwości sprawcy, lecz przy uwzględnieniu okoliczności ,,zewnętrznych” , które dotyczą danego zdarzenia. Następnie konieczne jest porównanie postępowania lekarza z wzorcem przeciętnego, starannego i pilnego lekarza. W przypadku, gdy dana czynność wymaga wiedzy i umiejętności specjalistycznych- z wzorcem lekarza specjalisty. Jeśli okaże się, że postępowanie lekarza odbiega od wskazanego wzorca, można je uznać za zawinione[7].

Postępowanie sądowe w sprawie odszkodowania za błąd medyczny

Praktyka społeczna pokazuje, iż w większości przypadków instytucje zdrowotne odpowiedzialne za błąd medyczny w większości sytuacji nie uznają swojej odpowiedzialności i na wezwanie zapłaty odpowiadają odmownie. W przypadku, gdy pacjent pomimo negocjacji ze szpitalem i ubezpieczycielem, otrzymuje odmowę przyznania świadczenia odszkodowawczego lub wysokość tego świadczenia nie jest dla niego satysfakcjonująca, sprawę można skierować na drogę postępowania sądowego. W tym przypadku zasadne jest złożenie pozwu, który rozpoczyna drogę postępowania cywilnego.

Pozew jest to pismo procesowe rozpoczynające drogę postępowania cywilnego, w którym poszkodowany zawiera swoje żądanie względem strony przeciwnej.

Pozew powinien składać się z następujących elementów:

  • określenie tytułu pisma np. pozew o zapłatę zadośćuczynienia,
  • danych powoda: imię, nazwisko, miejsce zamieszkania,
  • danych pozwanego-strony przeciwnej,
  • oznaczenie sądu do którego wnosi się pozew,
  • dokładnego określenia żądania w sprawie- określenie wartości przedmiotu sporu,
  • uzasadnienie zawierające przytoczenie faktów na poparcie żądania,
  • podpis powoda (ewentualnie pełnomocnika),
  • załączniki (szczegółowo określone w art. 126, 187, 511 k.p.c.).

W celu skutecznego złożenia pozwu konieczne jest jego opłacenie. Zasadne jest dołączenie potwierdzenia dowodu opłaty sądowej do pozwu.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w postępowaniu cywilnym w przypadku pozwu o zadośćuczynienie opłata sądowa wynosi 5% wartości przedmiotu sporu, jednak co najmniej 30 zł i nie więcej niż 100 000zł. Ponadto trzeba mieć na względzie, iż koszty sądowe to także koszty opinii biegłych sądowych, koszty oględzin itp. W przypadku, gdy powód nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania możliwe jest zwolnienie z kosztów sądowych. W takiej sytuacji powód może wystąpić z wnioskiem do Sądu o zwolnienie z kosztów sądowych. Konieczne jest dołączenie wypełnionego formularza o stanie majątkowym powoda. Sąd lub referendarz sądowy wydaje następnie orzeczenie o zwolnieniu od kosztów sądowych bądź też oddala wniosek strony i wzywa do uiszczenia opłaty. Zwolnienie na wniosek może być całkowite lub częściowe[8].

Następnie po tym, jak pozew trafi do sądu, jest on przesłany stronie przeciwnej w celu ustosunkowania się. W toku procesu następuje wymiana argumentacji pomiędzy stronami w pismach sądowych wnoszonych za zgodą sądu oraz w toku rozprawy.

W trakcie rozprawy sąd przeprowadza dowody. Bardzo często przesłuchuje świadków np. bliskich osoby poszkodowanej, którzy się opiekowali podczas leczenia.

Bardzo ważnym dowodem jest dowód z dokumentacji medycznej oraz opinii biegłego powołanego przez sąd tj. niezależnego lekarza, który wydaje opinię na zlecenie sądu.

Wynik sprawy bardzo często zależy od negatywnej lub pozytywnej opinii biegłych sądowych. W przypadku negatywnej dla powoda opinii lekarza biegłego sądowego ważnym jest posiadanie profesjonalnego prawnika- pełnomocnika, który może sformułować zasadne pytania i zastrzeżenia wobec opinii biegłego.

Czas trwania postępowania zależy w dużej mierze od rodzaju postępowania. Najbardziej czasochłonnym czynnikiem, który wpływa na wydłużenie postępowania jest proces doręczania stronom przez sąd pism procesowych i innej korespondencji.

We wszystkich postępowaniach (z wyjątkiem spraw, w których wszystkie strony reprezentują profesjonalni pełnomocnicy, którzy są zobowiązani doręczać pisma procesowe między sobą) pisma procesowe składane są do sądu wraz z odpisami dla pozostałych uczestników, które są następnie doręczane adresatom przez sąd. Bardzo często sąd nie podejmuje żadnych działań, dopóki nie otrzyma potwierdzenia doręczenia danego pisma.

O długości postępowania decyduje także charakter i specyfika sprawy. Niestety, z powszechnej praktyki, sprawy, w których przedmiotem jest błąd medyczny lub zaniedbanie medyczne kończą się one średnio po dwóch, trzech latach. Zakończone sukcesem powoda gwarantują jednak nie tylko znaczące zadośćuczynienie, ale także rentę, która jest świadczeniem bezterminowym.

[1] wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 kwietnia 1955 r., IV CR 39/54, OSN 1957, nr 1, poz. 7.

[2]wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 kwietnia 1955 r., sygn. akt IV CR 39/54, OSNCK 1957/1/7; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 września 1960 r., sygn. akt II K 675/60, OSNPG 1961/1/1; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 września 1972 r., sygn. akt I KR 116/72, OSNKW 1974/2/26.

[3]Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2011 r. Nr 277, poz. 1634 z późn. zm.).

[4]art. 18 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2011 r. Nr 277, poz. 1634 z późn. zm.) .

[5]wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 1974 r., sygn. akt III KR 311/73, LEX nr 21606; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 września 1960 r., sygn. akt II K 675/60, OSNPG 1961/1/1.

[6]Strona internetowa Prawo dla lekarza , Błędy medyczne, www.prawodlalekarza.pl, dostęp dnia: 21.11.2017r..

[7]M. Nesterowicz, Prawo medyczne, , Toruń 2010, s. 214.

[8]Art. 100, 101, Ustawa z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, (Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398).

Autor:

 

Cezary Strojny –  absolwent studiów magisterskich na kierunku Ekonomia na Uniwersytecie Jana Kochanowskiego w Kielcachdoktorant I roku studiów III stopnia na Wydziale Finansów i Prawa Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, student I roku Prawa na Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie.

cezary-13@o2.pl

 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *