Decyzje oraz postanowienia są wydawanymi w formie procesowej indywidualnymi aktami administracyjnymi zewnętrznymi skierowanymi do konkretnego adresata. Jako akty kierowane do podmiotów indywidualnych muszę być zakomunikowane adresatom w formie określonej w k.p.a.[1]W literaturze przedmiotu wskazuje się dwa sposoby: albo poprzez doręczenie w formie pisemnej, które z prawnego punktu widzenia jest obojętne czy adresat zapoznał się z treścią decyzji (postanowienia), albo też przez ustne ogłoszenie, czyli przez zaznajomienie adresata z treścią decyzji (postanowienia)[2].

Zasada ogólna prawdy obiektywnej wymaga, aby organ prowadzący postępowanie ustalił prawdziwy stan sprawy na podstawie pełnego materiału, tj. bez pomijania jakichkolwiek okoliczności lub środków dowodowych, które mogą mieć znaczenie dla oceny sprawy. Co ważne, z zasady ogólnej prawdy obiektywnej wynika zasada szczegółowa kompletności wyników postępowania wyjaśniającego. W wyniku przytoczonej zasady szczegółowej musi wypływać domniemanie, że skoro organ I instancji wydał decyzję w sprawie (w związku z  rzetelnym zbadaniem i oceną materiału dowodowego), to decyzja ta musi być uznana za ostateczne stanowisko organu w danej sprawie. Naruszenie powyższej zasady prowadziłoby do istotnego podważenia pewności opartych na decyzji stosunków prawnych. Warto również podkreślić, że związanie organu wydaną przez siebie decyzją ma charakter wychowawczy – przeciwdziała lekkomyślnemu wydawaniu nieprzemyślanych decyzji oraz zmusza organ należytego doceniania powagi decyzji, której nie należy zmieniać z dnia na dzień, w szczególności w okresie, kiedy z największą intensywnością krzyżują się różne interesy, tzn. w czasie biegu terminu do wniesienia odwołania[3].

Przepis art. 110 k.p.a. stanowi o tym, że organu administracyjny jest związany przez siebie własną decyzją (postanowieniem). Jednakże z zastrzeżeniem, „o ile kodeks nie stanowi inaczej”. Związanie własną decyzją przestaje obowiązywać w sytuacji gdy przepisy k.p.a. dopuszczają odwołalność decyzji w ramach przyjętego systemu ich weryfikacji. Takimi przepisami niewątpliwie są art. 132 k.p.a. oraz art. 54 p.p.s.a.[4], które umożliwiają organowi dokonanie autorewizji własnej decyzji. Możliwość zastosowania samokontroli przez organ administracji występuję w trzech przypadkach: w odniesieniu do decyzji nieostatecznych w ramach postępowania odwoławczego, w odniesieniu do decyzji ostatecznych na skutek działań podejmowanych z urzędu lub na wniosek stron w trybach nadzwyczajnych albo wniesienia skargi do sądu administracyjnego[5]. Problematyka związania organu administracyjnego własną decyzją jest znacznie bardziej rozległa w stosunku do ostatecznej decyzji administracyjnej aniżeli do nieostatecznej decyzji administracyjnej. Biorąc pod uwagę efekty dokonanej czynności autokontroli w stosunku do obydwóch przytoczonych rodzajów decyzji, należy przyjąć, że z punktu widzenia stabilizacji treści i formy czynności procesowej skutek jaki wywiera przepis art. 110 k.p.a. jest ten sam[6].

Wspólnym elementem w wyznaczeniu zakresu związania organu administracyjnego własną decyzją nieostateczną lub ostateczną, będzie stosowanie do nich instytucji rektyfikacji decyzji unormowanej w art. 111-113 k.p.a.[7]. Przepis art. 110 k.p.a ma na celu stabilizację treści rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty lub rozstrzygnięcia kończącego sprawę w danej instancji, potraktowanych jako szczególnie doniosłe czynności procesowe, z którymi wiążę się skutki materialnoprawne i procesowe[8]. Warto również dodać, że domniemanie prawidłowości decyzji, które zostało ustanowione w celu realizacji istotnych wartości, takich jak: ochrona praw porządku, ochrona praw nabytych, pewność, bezpieczeństwo obrotu prawnego, zaufanie do organów państwa, zaufanie do prawa, ochrona autorytetu organu, ekonomia postępowania, odnosi się zarówno do decyzji ostatecznych jak i nieostatecznych. NSA w wyroku z 3 grudnia 1990 r., wskazał, że do decyzji będących przejawem woli organu, nie można stosować przepisów prawa cywilnego dotyczących wad oświadczenia woli. W związku z powyższym organ nie jest władny uchylić tego, co ustanowił w decyzji jako załatwienie sprawy[9].

Biorąc pod uwagę wszystkie występujące na różnych etapach postępowania administracyjnego, a nawet sądowoadministracyjnego wyjątki od tej zasady, należałoby przyjąć, iż zakres zastosowania omawianej zasady wydaję się być szerszy aniżeli wyrażonej
w art. 16 § 1 k.p.a. zasady ogólnej trwałości decyzji administracyjnej[10]. W art. 16 § 1 k.p.a. ustanowiona została zasada ogólna trwałości decyzji administracyjnej ostatecznej, której wzruszenie dopuszczalne jest tylko w granicach wyznaczonych przepisami k.p.a. Warto dodać, że powyższa zasada należy do jednej z kardynalnych założeń całego systemu ogólnego postępowania administracyjnego[11]. Omawiany przepis nie odnosi się do decyzji nieostatecznej, które mogą być poddane weryfikacji zgodnie z zasadą ogólną dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

W zakresie decyzji ostatecznej, stanowisko zajął również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 lipca 1981 r., w którym sąd podkreślił, że każda decyzja ostateczna korzysta z domniemania prawidłowości, a zatem organ administracji, który
w znanych sobie okolicznościach sprawy wydał wadliwą decyzję uprawniająca, jest tą decyzją związany do czasu jej zmiany w sposób przewidziany prawem[12].

W świetle przytoczonych argumentów należy uznać, że związanie organu administracyjnego własną decyzją trwa aż do ustania jej mocy obowiązującej. Organ ten przestaje być związany wydaną przez siebie decyzją gdy zostanie ona uchylona, zmieniona lub gdy wygaśnie. Ustanie związania decyzją nie będzie oznaczało, że organ nie będzie związany skutkami prawnymi i faktycznymi wywołanymi przez tę decyzję w okresie jej obowiązywania[13]. W szczególności, że odstępstwo od zasady związania własną decyzją
w ramach autokontroli, uzależnione będzie od oceny organu, który stosując prawo będzie dążył, zgodnie z normami nakazującymi, do urzeczywistnienia pewnych stanów rzeczy w możliwie największym stopniu wedle prawnych jak i faktycznych możliwości ich realizacji w sprawie tj. zgodnie z wypadkową obowiązywania w sprawie zasad[14], w tym zasady związania organu administracji publicznej własną decyzją.

Autor:
mgr Beniamin Rozczyński

Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, studentem V roku prawa na Wydziale Zamiejscowym w Poznaniu Uniwersytetu SWPS. Referent prawny w Wydziale Skarbu Państwa i Nieruchomości Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu.  Specjalizuje się w zakresie prawa administracyjnego, ze szczególnym uwzględnieniem procedury administracyjnej oraz procesów reprywatyzacyjnych związanych z nacjonalizacją i wywłaszczeniem. e-mail: beniamin.rozczynski@gmail.com

 

[1] Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej: k.p.a.).

[2] J. Borkowski, [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2012, s.449.

[3] W. Dawidowicz, Ogólne postępowanie administracyjne, Warszawa 1962, s. 201-202.

[4] Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej: p.p.s.a.).

[5] J. Borkowski, op. cit., s. 450.

[6] T. Woś, Moc wiążąca aktów administracyjnych w czasie, Warszawa 1978, s. 97.

[7] J. Borkowski, op. cit., s. 450.

[8] Ibidem, s. 449.

[9] Wyrok NSA z 3 grudnia 1990 r., sygn. II SA 740/13, CBOSA.

[10] M. Pułło, Związanie organu administracji publicznej własną decyzją jako zasada ogólnego postępowania administracyjnego, GSP 2010, Tom XXIV, s. 150.

[11] W. Dawidowicz, Ogólne postępowanie…,op. cit., s. 123.

[12] Wyrok NSA z 20 lipca 1981 r., sygn. II SA 1478/81, ONSA 1981, nr 2, poz. 72.

[13] J. Borkowski, op. cit., s. 450.

[14]M. Pułło, Związanie organu administracji publicznej…, op. cit., s. 154.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *