Podstawą prawną regulującą funkcjonowanie branży tytoniowej jest Ustawa z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 298 i 1916 oraz z 2016 r. poz. 960). Ustawę tę można ocenić jako restrykcyjną – zawartych jest w niej wiele zakazów, a dla producentów szczególnie dotkliwe są te związane z reklamą i  promocją wyrobów tytoniowych oraz obowiązujący od 20 maja 2020 roku zakaz sprzedaży gotowych papierosów mentolowych, papierosów z mentolową kapsułą oraz tytoniu do samodzielnego skręcania papierosów w wariancie mentolowym.

W 2014 roku Parlament Europejski przyjął dyrektywę tytoniową, która wprowadziła zakaz sprzedaży papierosów o aromacie charakterystycznym innym niż aromat tytoniu, które mogłyby sprzyjać wzrostowi spożycia tytoniu. W ustawie określenie “aromat charakterystyczny” oznacza wyraźnie wyczuwalny zapach lub smak inny niż zapach lub smak tytoniu, wynikający z zastosowania dodatku lub kombinacji dodatków, w tym zapach lub smak owoców, przypraw, ziół, alkoholu, słodyczy, mentolu lub wanilii, który jest odczuwalny przed spożyciem wyrobu tytoniowego lub w trakcie spożywania. Wiele państw negatywnie ocenia nową regulację prognozując, że znacząco odbije się to na gospodarce. Polska jest jednym z największych producentów tytoniu w Europie – zajmuje trzecie miejsce na świecie i drugie w Europie jeżeli chodzi o eksport wyrobów branży tytoniowej. Zakładano, że w  2019 roku wartość eksportu produktów tego sektora przekroczy 4,1 mld euro. Trybunał Sprawiedliwości UE odrzucił skargę wniesioną przez polski rząd na dyrektywę tytoniową. Branża tytoniowa oraz rządy europejskich państwa mają wspólne obawy związane ze wzrostem “szarej strefy”.

Nowelizacja opisywanej powyżej ustawy z dnia 22 lipca 2016 wprowadziła zakaz sprzedaży wyrobów tytoniowych w wariancie mentolowym, a 20 maja 2020 wszedł on w życie. Producenci jednak stawili zmianom czoła i postawili na “nowatorskie wyroby tytoniowe” (czyli wyrób tytoniowy inny niż papieros, tytoń do samodzielnego skręcania papierosów, tytoń fajkowy, tytoń do fajki wodnej, cygaro, cygaretka, tytoń do żucia, tytoń do nosa lub tytoń do stosowania doustnego) oraz “rekwizyty tytoniowe” (artykuły i przyrządy przeznaczone do używania tytoniu lub wyrobów tytoniowych, z wyłączeniem zapalniczek i zapałek, takie jak papierośnice).

Szczególnym uznaniem zaczęły cieszyć się rekwizyty tytoniowe podgrzewające tytoń. Urządzenia podgrzewają specjalne wkłady, które wyglądem i składem różnią się nieznacznie od papierosów. Wewnątrz wkładów znajduje się mieszanka tytoniu, która została owinięta niepalną folią aluminiową oraz otoczką papierową. Owinięcie mieszanki owijką aluminiową uniemożliwia zapalenie wyrobu tak jak tradycyjnych papierosów. Wkłady dzięki tej modyfikacji są zaliczane  do nowatorskich wyrobów tytoniowych – producentom umożliwia to pozostawienie wariantów mentolowych w sprzedaży. Producenci przedstawiają urządzenie i wkłady jako alternatywę po 20 maja dla palaczy papierosów mentolowych.

W przypadku papierosów, wyrobów tytoniowych i rekwizytów zastosowano te same ograniczenia w zakresie marketingu – co oznacza całkowity zakaz reklamy i promocji publicznej. Niewielu konsumentów na własną rękę zaczęłoby szukać informacji o alternatywach dla tradycyjnego palenia. Branża tytoniowa rozwiązała jednak i ten problem – publiczna promocja jest według ustawy zakazana dlatego postawiono na komunikację prywatną, bezpośrednią. Na wielu punktach detalicznych można zostać poinformowanym w rozmowie “face to face” o nowatorskich wyrobach tytoniowych jako ciekawej alternatywie. Rozmowa z konsumentem jest dozwolona i całkowicie zgodna z prawem jeśli zostaną spełnione warunki: weryfikacja wieku, potwierdzenie, że konsument jest osobą używającą wyrobów zwierających nikotynę, konsument wyraża zgodę na przeprowadzenie rozmowy oraz żadna osoba postronna nie może zapoznać się z treścią rozmowy – czyli wspomniany wyżej kontakt prywatny.

Warto wspomnieć również o zakazie organizowania premiowanej sprzedaży, publicznym rozdawaniu wyrobów lub rekwizytów tytoniowych oraz oferowaniu wyrobów tytoniowych po obniżonej cenie w stosunku do ceny wydrukowanej na opakowaniu. Zakaz nie wyklucza jednak przekazywania konsumentom darmowych produktów. Producenci przy sprzedaży rekwizytów tytoniowych oferują kupującym darmowe wkłady do urządzeń. Korzyści można również uzyskać dzięki systemowi poleceń. Konsument informując innego palącego konsumenta o alternatywie dla tradycyjnego palenia może uzyskać darmowe produkty.

Branża tytoniowa, ze względu na specyfikę swoich działań jest obwarowana licznymi regulacjami prawnymi. Pomimo wielu unijnych zakazów branża tytoniowa wciąż się rozwija. Właściwie z każdym powstającym ograniczeniem można zauważyć odpowiedź ze strony producentów. “Pole do popisu”, które ustawa pozostawia producentom zostało w pełni wykorzystane. Nasuwa się myśl, że sformułowanie „to czego ustawa nie zakazuje jest dozwolone” ― w branży tytoniowej nabiera nowego, pro-kreatywnego znaczenia.

Autorki:

Julia Pasternak Studentka III roku prawa na wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

Marta Zdunek Studentka III roku prawa na wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *