W związku z ułatwionym dostępem do mediów społecznościowych, intensywnym rozwojem wirtualnej rzeczywistości można zauważyć tendencje do coraz częstszego występowania pejoratywnego zjawiska jakim jest uporczywe nękanie(stalking). W różnorodnych systemach prawnych stanowi ono przestępstwo podlegające penalizacji na podstawie norm prawa karnego. W literaturze istnieją różnorodne definicje tego czynu zabronionego. Według stanowiska J. Skarżyńskiej-Sernalgia stalking to powtarzające się uporczywe nękanie drugiego człowieka poprzez rozmaite formy naruszenia wolności osobistej i prywatności, wywołujące u prześladowanego niepokój, skrępowanie, dyskomfort fizyczny i psychiczny, szereg dolegliwości zdrowotnych, fizycznych i psychicznych, a także trudności w kontaktach interpersonalnych i uzasadnione obawy o własne bezpieczeństwo. Ofiarę tego typu czynu zabronionego może stanowić zarówno osoba najbliższa dla sprawcy( konkubent, członek rodziny) jak i osoba obca, sławna(aktor, piosenkarz, twórca blogów internetowych).Stalker jako sprawca czynu zabronionego utrudnia codzienną egzystencję swojej ofierze, jego działania mogą polegać na wysyłaniu obraźliwych smsów z groźbami karalnymi a nawet stosowaniu przemocy fizycznej. Przestępstwa uporczywego nękania(stalkingu) oraz przywłaszczenia tożsamości zostały stypizowane jako występki w art. 190a k.k wprowadzonym do polskiego porządku prawnego w drodze nowelizacji kodeksu karnego ustawą z dnia 25 lutego 2011 roku. Celem regulacji było uporządkowanie zakresu kryminalizacji przestępstwa stalkingu. Warto podkreślić, iż został umieszczony w rozdziale XXIII niniejszego kodeksu, który reguluje przestępstwa przeciwko wolności.

Znamiona czynu zabronionego z art.190 a § 1 k.k

Podstawowy typ przestępstwa uporczywego nękania został uregulowany w art. 190a § 1 zgodnie z którym ten „kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia lub istotnie narusza jej prywatność podlega karze, pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat”. Natomiast typ kwalifikowany definiuje 190a § 3 k.k., gdzie przesłanką zaostrzającą odpowiedzialność sprawcy do kary pozbawienia wolności od 2 do 12 lat jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie. Rozpoczynając rozważania na temat znamion stalkingu przede wszystkim należy określić główny przedmiot ochrony jako wolność psychiczną człowieka rozumianą jako stan pozbawiony zastraszania, nękania, wywoływania poczucia nieustannego zagrożenia oraz prawo do prywatności i życia rodzinnego. Ponadto czynnością sprawczą wyrażoną w art.190a §1 k.k jest uporczywe nękanie. Słowo „nękanie” może stanowić pewnego rodzaju wyzwanie interpretacyjne, mimo to należy je definiować zgodnie ze stanowiskiem doktryny jako” wielokrotne, powtarzające się prześladowanie wyrażające się w podejmowaniu różnych naprzykrzających się czynności, których celem jest udręczenie, utrapienie, dokuczenie lub niepokojenie pokrzywdzonego albo jego osoby najbliższej”. Jest to zatem przestępstwo wieloczynowe, w którym o „uporczywym zachowaniu się sprawcy świadczyć będzie z jednej strony jego szczególne nastawienie psychiczne, wyrażające się w nieustępliwości nękania, tj. trwaniu w swego rodzaju uporze, mimo próśb i upomnień pochodzących od pokrzywdzonego lub innych osób o zaprzestanie przedmiotowych zachowań, z drugiej natomiast strony – dłuższy upływ czasu, przez który sprawca je podejmuje”(Wyrok SA we Wrocławiu z 19.02.2014 r., II AKa 18/14, LEX nr 1439334.). Zachowanie sprawcy musi więc mieć charakter długotrwały, a występowanie agresji nie jest konieczne do wystąpienia zjawiska stalkingu. Dodatkowo uporczywe nękanie zazwyczaj polega na działaniu, ale nie można wykluczyć również zaniechania. Warto nadmienić, iż stanowi ono przestępstwo materialne, gdyż skutkiem zachowania sprawcy powinno być uzasadnione poczucie zagrożenia pokrzywdzonego, czyli zaistnienie obiektywnego przekonania o możliwości nasilenia zaistniałego zamachu na dobra chronione prawem. W świetle art. 190a § 1 k.k ochronę prywatności można postrzegać przez pryzmat życia prywatnego, rodzinnego, tajemnicy korespondencji oraz ochrony informacji osobistych dotyczących konkretnej osoby. Podmiot występku uporczywego nękania to każdy człowiek, który odznacza się zdolnością do ponoszenia odpowiedzialności karnej, jest to bowiem przestępstwo powszechne i umyślne. Od strony podmiotowej przyjmuje się, że może być ono popełnione zarówno z zamiarem bezpośrednim (dolus directus) jak i ewentualnym (dolus eventualis). Sprawca przestępstwa stalkingu może dążyć do wywołania przez uporczywe nękanie pokrzywdzonego do naruszenia jego prywatności, poniżenia go albo przewidując możliwość wystąpienia takich skutków jako konsekwencji swojego zachowania akceptować je. Tutaj warto nadmienić, iż na skutek nowelizacji kodeksu karnego, która nastąpiła na mocy ustawy z dnia 31.3.2020 r zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw po wyrażeniu „zagrożenia” dodano dwa nowe słowa, mianowicie „poniżenie” oraz „udręczenie”. Zatem w celu wypełnienia desygnatów „uporczywego nękania” sprawca nie musi wzbudzać zagrożenia u swojej ofiary, może jedynie wywołać stan udręczenia (sprawić cierpienie) lub poniżenia (odebrać godność). Należy zaznaczyć, że przestępstwo stalkingu zarówno w trybie podstawowym jak i kwalifikowanym stanowi występek. Sprawca czynu z art. art.190a § 1k.k jest ścigany w trybie publicznoskargowym na wniosek pokrzywdzonego, natomiast ściganie na podstawie art.190a § 3k.k odbywa się w trybie publicznoskargowym z urzędu.

Cyberstalking jako odmiana uporczywego nękania

Poruszając problematykę uporczywego nękania nie można zapominać o zjawisku cyberstalkingu czyli odmiany tradycyjnej formy stalkingu. Główną różnicą pomiędzy tymi pojęciami jest obszar działalności sprawcy, który w ramach cyberstalkingu dopuszcza się zachowania wypełniającego znamiona czynu zabronionego z art.190a §1 i § 3k.k za pośrednictwem internetu. Jego działanie może polegać na: regularnym wysyłaniu niechcianych wiadomości za pomocą e-maila, wyraźnych groźbach albo obraźliwych komentarzach zamieszanych na forach internetowych, próbie monitorowania działań drugiej osoby za pomocą oprogramowania śledzącego czy nakłaniania innych członków czatu lub grupy do prześladowania, znieważania konkretnego podmiotu. Często pokrzywdzony sam udostępnia informacje osobiste na różnorodnych portalach społecznościowych czym ułatwia potencjalnemu sprawcy dokonanie czynu zabronionego. Bardzo często ofiarami „cyberstalkingu” są młodzi ludzie, którzy pogrążając się w wirtualnej rzeczywistości czasem zapominają o niebezpieczeństwie związanym z nadmierną aktywizacją na forach internetowych. Do tej odmiany stalkingu ma zastosowanie podstawowa regulacja z art.190a k.k.

Reasumując, coraz łatwiejszy dostęp do mediów powoduje nasilenie występowania przestępstwa stalkingu, które występuje w polskim prawie karnym zarówno w trybie podstawowym (art. 190a §1 k.k) jak i kwalifikowanym (art. 190a §2 k.k). Cechą charakterystyczną tego przestępstwa jest uporczywe nękanie pokrzywdzonego przez sprawcę. W związku ze zmianami związanymi z sytuacją epidemiologiczną działanie sprawcy może polegać nie tylko na wzbudzeniu w pokrzywdzonym uzasadnionego okolicznościami poczucia zagrożenia, ale też udręczenia lub poniżenia. Ponadto jedną z ciekawszych form uporczywego nękania jest cyberstalking zaliczany do cyberprzestępczości.

Autor: Justyna Hop

Bibliografia

J. Skarżyńska-Sernaglia, Stalking w Polsce – występowanie i charakterystyka zjawiska, https://psychologia.net.pl/artykul.php?level=415 (dostęp na 13.04.2021). A. Grześkowiak, K. Wiak (red.), Kodeks karny. Komentarz. Wyd. 7, Warszawa 2021, https://sip.legalis.pl/document-view.seam?documentId=mjxw62zogi3damrxg42tknroobqxalrvguztsnjsgi3q&groupIndex=0&rowIndex=0#tabs-metrical-info(dostęp na 13.04.2021) R.Stefański(red), Kodeks karny. Komentarz. Wyd. 25, Warszawa 2020. J.Kosińska, Prawnokarna problematyka stalkingu, PrPr 2008, Nr 10, str. 4. https://sip-1lex-1pl-1000be7d81302.han.bg.umcs.edu.pl/#/publication/151136613/golonka-anna-uporczywe-nekanie-jako-nowy-typ-czynu-zabronionego?keyword=stalking&cm=STOP (dostęp: 13.04.2021) J. Worona, 2.1.4. Cyberprzestępstwa związane z treścią informacji [w:] Cyberprzestrzeń a prawo międzynarodowe. Status quo i perspektywy, Warszawa 2020. M. Mozgawa, M. Budyn-Kulik, P. Kozłowska-Kalisz, M. Kulik [w:] M. Mozgawa, M. Budyn-Kulik, P. Kozłowska-Kalisz, M. Kulik, Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021, Część szczególna Rozdział XXIII. A. Michalska-Warias [w:] Kodeks karny. Komentarz, wyd. VII, red. T. Bojarski, Warszawa 2016, art. 190(a).M. Budyn-Kulik [w:] Kodeks karny. Komentarz do zmian wprowadzonych ustawą z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, LEX/el. 2011, art. https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwit7cbZ9_vvAhVEw4sKHahyDjEQFjABegQIBBAD&url=https%3A%2F%2Frepozytorium.umk.pl%2Fbitstream%2Fhandle%2Fitem%2F5488%2FCyberstalking_jako_forma_przemocy_z_wyk.TIK_Cyrklaff-Gorczyca.pdf%3Fsequence%3D1&usg=AOvVaw1LMKYRJPmqbQSmkvXvfZz0(dostęp na 13.04.2021). Kulik-Budyn M., Mozgawa M., Prawnokarne i kryminologiczne aspekty nękania, Warszawa 2012, https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwiR2cfX-fvvAhXRpYsKHTJoCGkQFjAAegQIAxAD&url=https%3A%2F%2Fiws.gov.pl%2Fwp-content%2Fuploads%2F2018%2F08%2FIWS_Budyn-Kulik-MMozgawa-M_aspekty-n%25C4%2599kania.pdf&usg=AOvVaw3Tj_xO5rqpKc0OwXt3QgUh, [dostęp: 13.04.2021]. Wyrok SA we Wrocławiu z 19.02.2014 r., II AKa 18/14, LEX nr 1439334.Aa

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *