Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2021 r. (sygn. akt K 20/20) Trybunał Konstytucyjny uznał niezgodność przepisu art. 3 ust. 6 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz. U. z 2020 r. poz. 627) z przepisami art. 209 ust. 1 w zw. art. 2 i w zw. z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78 poz. 483 z późn. zm. – dalej: Konstytucja RP). Wokół tego orzeczenia rozgorzała w świecie prawniczym poważna dyskusja dotycząca długości trwania kadencji Rzecznika Praw Obywatelskich oraz procedury zapobieżenia wakatowi na tym stanowisku. W doktrynie kwestionuje się bowiem stanowisko TK wyrażone w wyżej przytoczonym orzeczeniu, iż sprzeczna z Konstytucją jest sytuacja, w której dotychczasowy Rzecznik nadal pełni swoje obowiązki po upływie kadencji do czasu wyboru swojego następcy.

            Ciekawy pogląd w trwającej dyskusji wyraził w tweeterowym wpisie M. Małecki wskazując, że ustawodawca konstytucyjny w przepisie art. 209 ust. 1 Konstytucji RP nie wykreował kadencji RPO, lecz sformułował pewne wytyczne dla parlamentu nakazując temu organowi powołanie kolejnego RPO po upływie 5 lat od wyboru poprzedniego. Autor ten podkreślał, iż w omawianej normie nie posłużono się słowem „kadencja”. Stanowisko to jest interesujące o tyle, że dotychczas nie było w ogóle podnoszone w doktrynie i nie stanowiło przedmiotu analizy w cytowanym orzeczeniu TK. Zechciejmy więc pochylić się nad tym poglądem i rozważyć kwestię jego trafności.

            Za stanowiskiem M. Małeckiego może przemawiać jedna z reguł wykładni tekstów prawnych zakazująca przypisywania tego samego znaczenia odmiennym wyrażeniom, którymi ustawodawca posługuje się w treści różnych przepisów tego samego aktu (zakaz wykładni synonimicznej). Zwróćmy bowiem uwagę na fakt, iż w innych regulacjach konstytucyjnych, w jakich ustrojodawca statuuje długość trwania pełnomocnictw piastunów konstytucyjnych organów państwa, posługuje się on wprost słowem „kadencja”. Czyni tak – na przykład – w przepisie art. 98 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP, w którym expressis verbis określa się, że: „Sejm i Senat są wybierane na czteroletnie kadencje” [podkreślenie – R.K. i O.K.] oraz w przepisie art. 127 ust. 2 Konstytucji RP in principio: „Prezydent Rzeczypospolitej jest wybierany na pięcioletnią kadencję […]” [podkreślenie – R.K. i O.K.].

            Tymczasem w przepisie art. 209 ust. 1 nie użyto wspomnianego wyżej słowa „kadencja”, ograniczając się jedynie do wskazania: „Rzecznik Praw Obywatelskich jest powoływany przez Sejm za zgodą Senatu na 5 lat”. Mając na względzie dyrektywę zakazu wykładni synonimicznej należałoby zatem przyjąć, iż skoro ustawodawca posłużył się odmiennymi słowami na gruncie różnych przepisów Konstytucji RP, to w istocie jego wolą było uregulowanie dwóch różnych zagadnień.

            Należy jednak pamiętać o tym, że zgodnie z powszechnie przyjętą definicją „kadencji” jest ona określonym ustawą czasem urzędowania obieralnego urzędnika lub organu. Formułując normę kompetencyjną nakazującą obu izbom polskiego parlamentu dokonanie powołania RPO na 5 lat, ustawodawca konstytucyjny de facto określił długość pełnomocnictwa do sprawowania urzędu Rzecznika przez daną osobę. Wybór następcy definitywnie kończy bowiem okres sprawowania urzędu przez dotychczasowego Rzecznika. Innymi słowy, pomimo braku użycia w treści przepisu art. 209 ust. 1 Konstytucji RP słowa „kadencja”, sformułowana w nim norma kompetencyjna pozwala na zdekodowanie w drodze wykładni normy określającej czas urzędowania Rzecznika, co mieści się w definiendum „kadencji”. Niniejszy pogląd koresponduje z dotychczas wyrażanym w doktrynie stanowiskiem, zgodnie z którym w przepisie art. 209 ust. 1 Konstytucji RP dokonano oznaczenia czasu trwania kadencji RP (M. Haczkowska, B. Naleziński, W. Skrzydło, M. Dybowski).

            Wnikliwy Czytelnik mógłby zauważyć, że sam ustawodawca posługuje się terminem „kadencja” w przepisie art. 5 ustawy o RPO. Jednakże, należy mieć na względzie, że nie ma to wpływu na proces wykładni normy konstytucyjnej, albowiem nie można jej dokonywać przez pryzmat aktów prawnych o randze podkonstytucyjnej, takich jak ustawa o RPO. Oczywiście wadliwość tak przeprowadzonego procesu wykładni nie wpływa sama w sobie na fakt uregulowania kadencji Rzecznika Praw Obywatelskich w przepisie art. 209 ust. 1 Konstytucji RP.

            Konkludując powyższe rozważania stwierdzamy, że ustawodawca konstytucyjny uregulował na gruncie obecnie obowiązującej Ustawy Zasadniczej długość trwania kadencji Rzecznika Praw Obywatelskich. Uczynił to nie posługując wprost tym terminem. Nie przychylamy się zatem do opinii M. Małeckiego jakoby norma prawna zakodowana w przepisie art. 209 ust. 1 Konstytucji RP stanowiła tylko normę kompetencyjną nakazującą parlamentowi powołania RPO na 5 lat; norma ta określa również czas trwania pełnomocnictw dla osób pełniących urząd RPO. Pogląd ten, choć niezwykle interesujący i nowatorski, wydaje się więc nie do końca przekonywujący.

            Zarazem pragniemy wskazać, iż w naszej opinii wyrok TK z dnia 15 kwietnia 2021 r. (sygn. akt K 20/20) nie jest słuszny, przez wzgląd na to, iż wakat na urzędzie Rzecznika Praw Obywatelskich godzi w prawo obywatela do złożenia wniosku do ombudsmana. Realizacji tego prawa z całą pewnością nie może służyć, rozważane w gremiach politycznych, wykreowanie nowego bytu jakim miałby być „pełniący obowiązki Rzecznika Praw Obywatelskich”, albowiem ustrojodawca nie uwzględnił takiego rozwiązania w treści Konstytucji RP. Istnienie zatem takiego quasi-organu stałoby w sprzeczności z Ustawą Zasadniczą. ,,Pełniący obowiązki Rzecznika Praw Obywatelskich” nie mógłby wykonywać konstytucyjnych kompetencji ombudsmana. Uważamy zatem, że zgodny z Konstytucją RP jest stan, w którym dana osoba pełniąca urząd RPO nadal wykonuje swoje kompetencje, po upływie pięcioletniej kadencji, do czasu wyboru swojego następcy. Podkreślić należy, iż obowiązek powołania nowego Rzecznika Praw Obywatelskich spoczywa na Sejmie i Senacie, a jego niewykonanie z przyczyn politycznych nie może implikować negatywnych konsekwencji dla obywateli.

Róża Kędra

Oskar Kubacki

studenci V roku prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego

Bibliografia

Akty prawne

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. 1997 r. Nr 78 poz. 483)

Ustawa z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz. U. z 2020 r. poz. 627)

Piśmiennictwo

Dybowski M., Komentarz do art. 209 Konstytucji RP [w:] M. Safjan (red.), L. Bosek (red.), Konstytucja. Komentarz, t. II, Warszawa 2016

Haczkowska M., Komentarz do art. 209 Konstytucji RP [w:] M. Haczkowska (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, LEX/el.

Naleziński B., Komentarz do art. 209 Konstytucji RP [w:] P. Tuleja (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, LEX/el.

Skrzydło W., Komentarz do art. 209 Konstytucji RP [w:] W. Skrzydło, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Wyd. VII, LEX/el.

Źródła internetowe

https://serwisy.gazetaprawna.pl/orzeczenia/artykuly/8144521,co-dalej-z-rpo-wybor-rpo-po-wyroku-tk-pelniacy-obowiazki-rpo.html, dostęp: 19.04.2021r.

https://sjp.pwn.pl/sjp/kadencja;2468598.html, dostęp: 19.04.21 r.

M. Małecki, Twitter, 16 kwietnia 2021 r., dostęp: 16.04.21 r.

Orzecznictwo

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 kwietnia 2021 r., sygn. akt. K 20/20, LEX nr 3160052

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *