Od kilku lat daje się zaobserwować wzrastający problem przemocy – dotyczy to zarówno środowiska zewnętrznego, jak i rodzin. Gry komputerowe, bajki w których głównym przekazem są zachowania agresywne, działają na dzieci negatywnie. Niestety, to właśnie one kształtują osobowość od najmłodszych lat.

            Szkoła to instytucja, w której spotykają się uczniowie z różnych rodzin. Prowadzi to do zróżnicowania niosącego szeroki wachlarz konsekwencji. Tą negatywną jest odreagowanie emocji na innych dzieciach przez młodzież z rodzin dysfunkcyjnych.

            Przemoc domowa może przybrać różne formy: psychiczną, fizyczną oraz ekonomiczną. Każda z nich posiada charakterystyczne cechy, które pomagają w identyfikacji.

            Najczęściej podawaną przyczyną występowania przemocy domowej jest nadmiar alkoholu spożywanego w rodzinie. Sprawcy mają wówczas trudność z kontrolą swojego zachowania i w ten sposób dochodzi do aktów przemocy. Skutki tych patologicznych czynów są zróżnicowane – zazwyczaj objawiają się lekkimi obrażeniami np. siniakami lub stłuczeniami, ale zdarza się, że rodzinna awantura ma tragiczny finał i dochodzi do zgonu.

            Ofiary przemocy nie zawsze chcą otrzymać pomoc, ponieważ mają nadzieje, że zachowanie partnera/rodzica ulegnie zmianie. Miewają trudność z oceną sytuacji, przez co wydają się nie zauważać, że znajdują się w cyklach przemocy, w których najpierw sprawca poprawia swoje zachowanie, a po pewnym czasie powtarzają się epizody przemocy.

            Okazuje się, że najczęściej ofiarami przemocy domowej są kobiety i dzieci. Osoby, które doświadczają przemocy mają przeświadczenie o własnej bezradności, a podejmowanie skutecznej terapii może być problematyczne – także dla terapeuty. Samoocena ofiar jest bowiem bardzo niska. Często uważają, że nie poradzą sobie w życiu i nie znajdą pracy. Uzależniają swój byt od sprawcy przemocy. Domiującymi są również myśli ofiary o jej teraźniejszej sytuacji, ciężko im jest dostrzec szerszą perspektywę.

            Pocieszającą informacją dla takich osób, jest to, że na terenie całego kraju można uzyskać pomoc od instytucji, które przeciwdziałają zjawisku przemocy w rodzinie.[1]

            Pojęcie przemocy należy do najstarszych terminów prawa karnego. Nie da się jednoznacznie stwierdzić, co odgrywa kluczową rolę przy próbie jej definiowania. Sprawia to pewną trudność w praktyce prawniczej.

            W literaturze wymienia się cztery główne terminy odnoszące się do aktów przemocy. Są to: przemoc, agresja, przymus orz przemoc o charakterze przestępczym. W literaturze psychologicznej jak i socjologicznej można spotkać różne próby zdefiniowania przemocy. Oto wybrane przykłady definicji tego pojęcia:

            „Przemoc jest to fizyczna przewaga, wykorzystywana do czynów bezprawnych, dokonywana na danej osobie.”[2]

            Geen uważa, że „przemoc to silne oddziaływanie na osobę lub własność w celu zniszczenia, ukarania lub kontroli”. Natomiast Bottger definiuje to zjawisko, jako „intencjonalne zastosowanie siły fizycznej, odniesionej bezpośrednio do członków społeczeństwa jak też poważna groźba zastosowania owej siły fizycznej, dokonująca się w określonej interakcji społecznej”.[3]W powyższym terminie, autor ujmuje nie tylko aspekt fizyczny, ale także sferę intencjonalną, która leży u podstaw tegoż zachowania.[4]

fot. Alexas_Fotos/ pixabay.com

            Przy definiowaniu tego zjawiska trzeba również wziąć pod uwagę: kryterium działania, normy społeczne, bezpośrednie bądź daleko rozwinięte w czasie skutki działań przemocowych.[5]Istotna jest tu nie tylko intencja, ponieważ trudno ją ocenić, a tym bardziej udowodnić. W celu scharakteryzowania zjawiska przemocy, należy zbadać następujące czynniki[6]:

– intensywność lub czas trwania nie są proporcjonalne do określonego celu;

– zrozumienie potrzeb bądź też zachowań ofiary może być niewłaściwe lub niedokładne, co skłania do przesady w próbach kontrolowania oczekiwanego zachowania;

– sprawca ma zniekształcony obraz rzeczywistości, co może mieć wpływ na zdolność przewidywania skutków oraz rozpoznawania własnego zaangażowania w danej sytuacji;

– działanie mające na celu wyrządzenie krzywdy jest powszechnie akceptowane do tego stopnia, że prawdopodobieństwo negatywnych skutków nie jest brane pod uwagę.

            Bardzo trudno zdefiniować zjawisko przemocy opierając się na uniwersalnych kryteriach. Według Gllesa, Strusa, Steinmetza te trudności wynikają stąd, że przemoc nie jest „ani pojęciem klinicznym, ani naukowym ani politycznym dlatego jego rozumienie będzie się zmieniało wraz
z sytuacją społeczną.”[7]

            Reasumując, można stwierdzić, iż przemoc ma wiele twarzy. W mojej ocenie jest to celowe działanie, które  prowadzi do zniszczenia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz emocjonalnego.

            Jak wcześniej wspomniałam przemoc możemy zauważyć nie tylko w domach, ale także w szkołach. Bardzo często ofiarami przemocy są dzieci, które nie zawiniły, ale stają się pewnym rodzajem „kozła ofiarnego”. Wynika to z ich bezsilności, a tę łatwo wyczuje sprawca przemocy. Taki człowiek może być w przyszłości nieprzystosowany do normalnego funkcjonowania w społeczeństwie. Wkroczenie w świat dorosłości będzie dla niego wielkim wyzwaniem, a za każdą porażkę jaką odniesie w życiu, będzie obwiniał swoją przeszłość.

            Cztery formy przemocy opisywane w literaturze[8]:

– przemoc fizyczna

            Są to nieprzypadkowe urazy poniesione podczas aktu przemocy ze strony sprawcy. Obejmuje wszystkie obrażenia, które nie są skutkiem wypadku. Jeśli nie są one potwierdzone obdukcją lekarską, wtedy nie są traktowane jako dowód występowania zjawiska przemocy. Istotne jest zatem, by ofiara postarała się o udokumentowanie urazu. Niestety, może być to dla niej krzywdzące, ponieważ dodatkowe pytania ze strony lekarza spowodują nawrót negatywnych emocji związanych ze zdarzeniem. Ta forma jest bolesna dla ofiary, ponieważ wpływa na obniżenie poczucia własnej wartości, co rzutuje na podejmowaniu dalszych kroków. Może także spowodować utwierdzenie w bezradności wobec aktów przemocy.

 Według Jadwigi Mazur, przemoc fizyczna składa się z następujących form zachowania[9]:

  1. czynnej – przybiera postać klapsów, bicia, kopania, zadawanie ran ciętych, szarpanych, jak również duszenia. Trzeba zaznaczyć, że w tej kategorii znajdą się także czynu takie jak: policzkowanie, rzucanie przedmiotami w ofiarę.
  2. biernej – ujawnia się w postaci zakazu mówienia czy chodzenia, zakazu załatwiania potrzeb fizjologicznych, czy jedzenia. Dodane są w tej kategorii także wszystkie zewnętrzne czynniki ograniczające sen oraz korzystanie z urządzeń codziennego użytku.

– znęcanie się psychiczne[10]

            Znęcanie się psychiczne nad drugą osobą jest „morderstwem duszy”, według Schengoldema. Jest to forma nieuchwytna, ponieważ trudno zauważyć, że coś się dzieje z ofiarą, gdyż tej kategorii czynów nie zidentyfikujemy obdukcją. Postać znęcania się psychicznego pozostawia swoje piętno na całe życie i jest najtrudniejsza do wykrycia nawet dla najbardziej wnikliwych obserwatorów. Forma ta oznacza upokarzanie, poniżenie oraz odebranie ofierze godności, co bywa najbardziej dolegliwe. Prowadzi do obniżenia własnej wartości, co rzutuje na podejmowanie dalszych kroków, u poszkodowanego kształtuje się postawa bezradności.

– wykorzystywanie seksualne

            Jest to forma spotykana coraz częściej. Wykorzystywane są głównie kobiety, ale także dzieci. Zdefiniować ten czyn można, jako wymuszenie zachowań seksualnych, w tym współżycia, w celu zaspokojenia własnych potrzeb.

– zaniedbywanie[11]

            Lekceważenie potrzeb drugiej osoby, niejako pomijanie jej obecności. Taka postawa odziera ofiarę z godności, gdyż zaprzecza podstawowym funkcjom rodziny, czy gospodarstwa domowego.

            Powyższy artykuł miał na celu zdefiniowanie pojęcia przemocy, wskazanie form oraz charakterystyki  jej ofiar. Warto podkreślić, że znajomość form przemocy może pomóc w diagnozowaniu środowiska rodzinnego przez asystentów rodziny, kuratorów, pedagogów czy nauczycieli. Osoba będącą ofiarą przemocy domowej może zwrócić się o pomoc nie tylko do ośrodka pomocy społecznej czy dzielnicowych Policji w celu wszczęcia procedury niebieskiej karty, ale również do poniższych instytucji:

– Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia” ul. Władysława Korotyńskiego 13, Warszawa tel: 22 668 70 00

– Fundacja Pomoc Kobietom i Dzieciom, ul. Wąchocka, Warszawa tel: 22 616 38 54

– Ogólnopolski Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży tel: 116 111

Autorka: mgr Magdalena Decyk


[1] J. Bryk, Przemoc i agresja jako zjawiska społeczne, s. 93

[2]E. Sobol, Podręczny Słownik Języka Polskiego, s.784

[3] D. Rode za A. Bottger, Psychologiczne uwarunkowania przemocy w rodzinie, s. 20

[4] D. Rode za R. G Geen, Psychologiczne uwarunkowania przemocy w rodzinie, s. 20

[5] D. Rode, Psychologiczne uwarunkowania przemocy w rodzinie, s. 23

[6] D. Rode za Harzberger, Psychologiczne uwarunkowania przemocy w rodzinie, s. 23

[7] D. Rode za R. Glles, R. Strus, S. Steinmetz, Psychologiczne uwarunkowania przemocy w rodzinie, s. 23

[8] J. Mazur, Przemoc w rodzinie, s. 41

[9] J. Mazur, Przemoc w rodzinie, s. 41

[10] J. Mazur, Przemoc w rodzinie, s. 44

[11] J. Mazur, Przemoc w rodzinie, s. 14

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *