Finansowanie społecznościowe, szerzej i powszechnie znane pod pojęciem crowdfundingu, doczekało się niedawno wejścia w życie rozporządzenia UE z dnia 7 października 2020 r., w sprawie europejskich dostawców usług finansowania społecznościowego dla przedsięwzięć gospodarczych, które nastąpiło 10 listopada. Powoduje to wiele istotnych zmian, nie tylko w kwestii funkcjonowania samych platform crowdfundingowych, czy po stronie emitentów, ale przede wszystkim mających zapewnić zwiększone bezpieczeństwo dla inwestorów. W szczególności regulacja ma chronić niedoświadczonych i nieprofesjonalnych odbiorców wspomnianych usług, a więc większości z potencjalnych inwestorów – osób fizycznych. Choć zmiany są zasadniczymi dla branży to jednak nie wszystkie stają się wiążące z dniem 10 listopada br.

By jednak prześledzić i omówić kolejno najważniejsze zmiany, należy wpierw zarysować powody powstania i tło, które powstaniu rozporządzenia towarzyszyło.

Crowdfunding od lat, stopniowo stawał się coraz bardziej popularnym sposobem, ale i narzędziem służącym pozyskiwaniu kapitału. Z roku na rok zyskiwał na znaczeniu jako alternatywna forma finansowania, zwłaszcza początkowego, szczególnie dla przedsiębiorstw typu start-up, choć i dla dużych spółek z już ugruntowaną pozycją była to szansa na dodatkowy kapitał. Finansowanie społecznościowe doczekało się atrakcyjnej alternatywy względem tradycyjnych kredytów bankowych, czy funduszy typu venture capital. Na przestrzeni ostatnich lat zaobserwować można wykształcenie się kilku rodzajów crowdfundingu społecznościowego: crowdfunding pożyczkowy (inaczej zwany dłużnym), udziałowy oraz inwestycyjny. Niekiedy utożsamia się inwestycyjny z udziałowym, choć w obowiązującym jeszcze stanie prawny może być to ujęcie błędne, a co najmniej nieprecyzyjne, bowiem crowdfunding inwestycyjny sensu stricte obejmuje przede wszystkim oferty platform crowdfundingowych dotyczące nabycia papierów wartościowych – akcji i obligacji – spółek akcyjnych i komandytowo-akcyjnych, a więc instrumentów finansowych, co ma znaczenie niebagatelne z punktu widzenia podpadania pod nadzór Komisji Nadzoru Finansowego. Dopiero w rozumieniu szerokim, ogólnym można uznać crowdfunding udziałowy – dot. tylko ofert nabycia udziałów sp. z o.o. – za pewien rodzaj inwestycyjnego.

Co natomiast dotyczy samego modelu funkcjonowaniu głównych zainteresowanych rozporządzeniem, czyli platform, to jest on następujący: platforma crowdfundingowa obsługuje ogólnodostępną witrynę internetową – platformę, bez przyjmowani na siebie ryzyka związanego z oferowaną inwestycją, by dokonywać zachęcania, bądź raczej kojarzenia ze sobą potencjalnych inwestorów z danym przedsięwzięciem biznesowym lub gospodarczym oferowanym na platformie a ubiegającym się o finansowanie. W modelowej relacji muszą wystąpić trzy podmioty:

  1. Przedsiębiorstwo będące właścicielem danego projektu.
  2. Pośrednik będący dostawcą usługi finansowania społecznościowego (właściciel platformy).
  3. Inwestor, którym przeważnie jest osoba fizyczna.

Dotychczas dostawcy usług finansowania społecznościowego mogą prowadzić swoją działalność wg. jednego z dwóch schematów. Pierwszy, bardzo prosty, zakłada, że ograniczą się oni wyłącznie do roli dostawcy usług reklamowych, regulowanego tylko w ograniczonym zakresie przepisami dot. sposobu i możliwości promowania ofert publicznych. Drugim modelem jest natomiast pośrednictwo w oferowaniu instrumentów finansowych, które jest w zasadzie zastrzeżone dla przedsiębiorstw inwestycyjnych (domów maklerskich) i stąd też wynika w takim wypadku nadzór KNF na zasadach ogólnych. Dlatego też drugi przytoczony rodzaj działalności nie ma właściwie jasnych, jednoznacznych ram funkcjonowania w zakresie prowadzenia platform. Brak jest regulacji, między innymi regulacji normujących relacje dot. doradztwa inwestycyjnego, oferowania instrumentów finansowych, czy pośrednictwa pieniężnego.

Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że brak dokładnej regulacji nie oznaczał i nie oznacza jeszcze zupełnej dowolności. Dla przykładu istnieją ograniczenia, co do zakresu informacji, jakie mogą zostać opublikowane na stronie platformy, a są to np.: liczba bieżąca inwestorów, wielkość kapitału pozyskanego, informacje dot. spółki-emitenta, w tym dane historyczne, plany rozwoju, prognozy, informacje na temat działalności gospodarczej. Natomiast w zakresie trwającej oferty publicznej jedynymi informacjami podlegającymi publikacji są: termin w jakim emitent oferuje akcje, termin w jakim można się zapoznać z warunkami emisji oraz link do strony emitenta. Wszelkie pozostałe informacje niezbędne do świadomego i racjonalnego podjęcia decyzji o dokonaniu inwestycji są zamieszczane tylko na stronie emitenta. Dlatego też można często zaobserwować pewien zabieg polegającym na tym, że na stronie platformy dochodzi jakby do „pre-zapisu” na zapis objęcia akcji, a cała reszta, a więc cała właściwa procedura jest dokonywana bądź poprzez linki na stronę emitenta, bądź mailowo po dokonaniu „pre-zapisu”. Oczywiście, mówiąc o obowiązującym stanie prawnym należy także pamiętać o podstawowych kryteriach UOKiK spełniania zasad przeciwdziałania nieuczciwym praktykom, jak i zapewnieniu właściwej komunikacji między platformą a przedsiębiorcą.

Prawodawstwo w wielu państwach UE zbliżone jest do sytuacji w Polsce – brak jest przepisów bezpośrednio odnoszących się do crowdfundingu a przedsiębiorcy i inwestorzy opierać się mogą jedynie na zaleceniach i stanowiskach UKNF. W innych państwach natomiast, regulacje dot. omawianego zagadnienia są między sobą daleko odmienne. Prawodawca unijny dostrzegł konieczność ujednolicenia prawa w tym zakresie zmierzając do sfinalizowania kolejnego etapu budowy unii rynków kapitałowych. Skorelowana nierozłącznie z wymienioną przyczyną jest także, naturalnie, konieczność zapewnienia poprzez wspólne przepisy minimalnych uprawnień i standardów po stronie konsumenta rynku UE, a poprzez to także zapewnienie stabilności finansowania sektora MŚP, wobec którego zjawisko crowfundingu stało się ugruntowaną, pewną i korzystną formą finansowani.

Jak wspomniałem, rozporządzenie przewiduje szereg zmian, jednakże tutaj warto ograniczyć się do wskazania najważniejszych spośród nich w odniesieniu jedynie do crowdfundingu inwestycyjnego (łącznie z udziałowym).

Jedną z najistotniejszych zmian jest wprowadzenie ujednoliconych zezwoleń na prowadzenie działalności pośrednictwa usług finansowania społecznościowego, a więc na prowadzenie platformy crowdfundingowej. Obecnie, zasadniczo każdy przedsiębiorca może świadczyć tego typu usługi, natomiast nowy stan prawny spowoduje, że osoba prawna zamierzająca prowadzić taką platformę pośrednictwa, będzie musiała w pierwszej kolejności uzyskać na to zezwolenie od właściwego organu nadzoru państwa, w którym ma siedzibę. Warto zaznaczyć, że procedura ubiegania się o zezwolenie oraz kryteria jego przyznania będą tożsame w każdym państwie UE. Zatem, otrzymawszy zezwolenie organu nadzoru zainteresowana osoba prawna będzie mogła prowadzić działalność crowdfundingową na terenie wszystkich państw UE, po uprzedniej notyfikacji organów państw, na które rozszerza zasięg swojego działania, co stanowi znaczące ułatwienie obrotu transgranicznego.

Istotnym aspektem rozporządzenia są prawa konsumentów-inwestorów. Nie dotyczy to tylko i wyłącznie przyznania im dodatkowe uprawnienia w formie np. przyznania dodatkowego czasu na wycofanie oferty bez konsekwencji i podania przyczyny, ale na stworzeniu i wypracowaniu całego mechanizmu działania platform crowdfundingowych i stworzenia przejrzystego systemu obsługi klienta.

Przede wszystkim chodzi tutaj o wymóg posiadania przez właściciela platformy stosownych procedur i mechanizmów pozwalających na ostrożnościowe zarządzanie danymi, informacjami i ofertami; wdrożenie odpowiednich dróg rozpatrywania reklamacji oraz innych skarg konsumentów, a także zabezpieczenie się poprzez polisę ubezpieczeniową i dbanie o niedopuszczenie do zajścia konfliktu interesów.  Nadto, dostawca usług zobowiązany będzie do każdorazowego przekazywania konsumentowi szczegółowego bloku dokumentów dotyczących danej inwestycji wraz z ostrzeżeniami i komunikatami marketingowi dostosowanymi w taki sposób, aby nie wprowadzały w błąd oraz by były przedstawiane w sposób prosty i zrozumiały.

Kolejną zmianą jest wprowadzenie progu prowadzonej oferty do wysokości 5 mln euro. Kwota została wybrana z uwagi no to, że ten właśnie pułap obowiązuje obecnie w większości państw UE jako próg niewymagający publikacji prospektu emisyjnego w ofercie publicznej. Próg ten stanowić tez będzie dodatkowe zabezpieczenie w połączeniu z wymogiem posiadania zezwolenia. W niektórych państwach można było dotychczas przekraczać próg 5 czy nawet do 8 mln euro bez konieczności zatwierdzenia emisji przez organ nadzoru, a wystarczało samo zawiadomienie. Kwota ta jednak zacznie obowiązywać po okresie przejściowym wynoszącym dwa lata, taki sam okres dotyczy również konieczności otrzymania zezwoleń i wdrożenia niezbędnych procedur w samych platformach. Na tym etapie nie wymaga się jeszcze zezwoleń, a próg może być niższy, jeżeli wynika to z dotychczasowych przepisów krajowych. W Polsce więc, o ile ustawodawca nie dokona zmian, będzie obowiązywał nadal próg 1 mln euro, co oczywiście w dłuższej perspektywie może powodować efekt ograniczający rozwój sektora względem państw sąsiednich w ramach UE.

Najdonioślejszą bodaj, swego rodzaju innowacją, jest stworzenie mechanizmu rozpoznawania kategorii potencjalnego inwestora. Mianowicie konsumenci dzielić się będą na doświadczonych i niedoświadczonych. Tych drugi mają dotyczyć szczególne normy w zakresie informowania o ryzykach, wskazywania niepewności zwrotu kapitału i istotnych elementach projektu, a ponadto dot. ich specjalne uprawnienie pozwalające na odstąpienie od złożonej oferty bez konieczności podawania powodów oraz bez konsekwencji finansowych. Klasyfikacja ze względu na doświadczenie inwestora będzie opierała się o test, co do znajomości i orientowania się klienta w poszczególnych zagadnieniach związanych z inwestycją społecznościową. Zaznaczyć należy, że jest to niepowtarzalna i dość niezwykła regulacja różnicująca podmioty z uwagi na ich poziom wiedzy, który nie jest uzależniony tutaj od osobowości prawnej, czy powiązania podmiotu z daną działalnością gospodarczą, a ze względu na rodzaj wykształcenia, posiadanie specjalistycznej wiedzy, czy wielorazowe wcześniejsze inwestowanie poprzez crowdfunding. Tym niemniej jest to zarazem niezwykle korzystne rozwiązanie i godne aprobaty, a co więcej z pewnością pozwoli na ocenę przyszłego zastosowania podobnych schematów rozwiązań także w innych dziedzinach rynku finansowego w odniesieniu do klientów.

Autor: Marcin Gronowski

Bibliografia:

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/pl/ALL/?uri=CELEX:32020R1503

https://www.knf.gov.pl/dla_rynku/fin_tech/aktualnosci?articleId=71145&p_id=18

https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20201002IPR88439/final-vote-on-eu-rules-for-crowdfunding-platforms

Opinia ESMA w stosunku do crowdfundingu z 2014 r. – https://www.esma.europa.eu/sites/default/files/library/2015/11/2014-1378_opinion_on_investment-based_crowdfunding.pdf

Crowdfunding: Mapping EU markets and events study, Komisja Europejska, 2015 r. – https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/crowdfunding-study-30092015_en.pdf

Identifying market and regulatory obstacles to crossborder development of crowdfunding in the EU, Komisja Europejska, 2017 r. – https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/171216-crowdfunding-report_en.pdf

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *