Problematyka dotycząca obowiązku udzielenia pomocy przez lekarza oraz odpowiedzialności za nieudzielenie pomocy osobie potrzebującej  była już niejednokrotnie poruszana w doktrynie prawa medycznego.

Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 30 Ustawy o Zawodach Lekarza i Lekarza Dentysty:

lekarz ma obowiązek udzielenia pomocy lekarskiej w każdym przypadku, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, oraz w innych przypadkach niecierpiących zwłoki.[1]

Zatem można jednoznacznie stwierdzić, że obowiązek udzielenia pomocy jest podstawowym obowiązkiem lekarza. Kolejny pogląd w tej kwestii naświetla art. 69 Kodeksu Etyli Lekarskiej, gdzie wskazano, że:

lekarz nie może odmówić udzielenia pomocy lekarskiej w przypadkach nie cierpiących zwłoki, jeśli pacjent nie ma możliwości uzyskania jej ze strony instytucji powołanych do udzielania pomocy[2].

Ponadto z obowiązkiem udzielenia pomocy przez lekarza wiąże się również obowiązek udzielenia świadczenia zdrowotnego, który wynika z art. 15 Ustawy o Działalności Leczniczej oraz z art. 7 Ustawy o Prawach Pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Wskazany obowiązek niesienia pomocy dotyczy, jak podkreślano niejednokrotnie, stanów nagłych. Charakteryzują się one tym, że zagrażają życiu lub zdrowiu ludzkiemu.  Warto zatem przytoczyć krótką definicję stanu nagłego zagrożenia zdrowotnego. Jest to

stan polegający na nagłym lub przewidywalnym w krótkim czasie pojawieniu się objawów pogarszania zdrowia, którego bezpośrednim następstwem może być poważne uszkodzenie funkcji organizmu lub uszkodzenie ciała albo utrata życia, wymagający podjęcia natychmiastowych medycznych czynności ratunkowych i leczenia.[3]

Obowiązek udzielenia pomocy dotyczy każdego lekarza. Charakteryzuje się głównie tym, że lekarz nie może przykładowo stwierdzić, że przebywa na urlopie, nie ma czasu lub jest po godzinach pracy. W kwestii zatem ponoszenia jakiejkolwiek odpowiedzialności przez lekarza dotyczącej nieudzielenia pomocy, kluczowa jest obecność lekarza w pobliżu osoby potrzebującej pomocy.

Dokonując należnej wykładni należy wnioskować, że lekarz znajduje się we wskazanej sytuacji gdy pomoc z jego strony powinna nadejść bezzwłocznie – przykładowo gdy usłyszy on wołanie osoby potrzebującej, widzi ją lub jest świadkiem jakiegoś zdarzenia np. drogowego. W przypadku gdy pomoc z jego strony nie nadejdzie we wskazanych sytuacjach, możliwe jest ponoszenie przez niego odpowiedzialności za nieudzielenie pomocy.

Okręgowy Sąd Lekarski w niniejszej kwestii przedstawił swoje zdanie wskazując, że odmowa udzielenia pomocy przez lekarza, który nie dokonał starannej oceny stanu zdrowia pacjenta sprawia, że ponosi od odpowiedzialność za możliwe niekorzystne skutki występujące w wyniku opóźnienia postępowania leczniczego w skutek zrezygnowania z podjęcia działań na rzecz poszkodowanego.  Uznano, że pomoc lekarska niesiona nawet przy braku odpowiednich sprzętów czy leków może się ograniczać do zabezpieczenia osoby potrzebującej np. poprzez zapewnienie bezpiecznej pozycji. Osoba niedoświadczona we wskazanej sytuacji może ograniczyć się do wezwania zespołu ratowniczego, ew. do dokonania podstawowych czynności ratunkowych.

Zatem, gdy lekarz uchyla się od obowiązku udzielenia pomocy, może ponosić wówczas odpowiedzialność cywilną, służbową, karną oraz zawodową. Jeśli chodzi o aspekt karny, lekarz może również odpowiadać za skutek wynikający z zaniechania udzielenia pomocy np. powstanie uszczerbku na zdrowiu, nieumyślne spowodowanie śmierci czy sam fakt narażenia osoby na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia.[4]

Od wskazanej sytuacji istnieją oczywiście wyjątki dotyczące obowiązku udzielenia pomocy lekarskiej. Zawsze może się zdarzyć sytuacja, że niesienie pomocy napotka pewne przeszkody w realizacji.

Pierwszym przykładem może być sytuacja, gdy lekarz nie posiada zdolności do udzielenia pomocy w wyniku choroby lub bycia w złym stanie psychofizycznym. W tym momencie pacjentowi groziłoby wręcz dodatkowe niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia.

Kolejna okoliczność ma miejsce, gdy lekarz jest w trakcie udzielania pomocy osobie będącej w sytuacji wymagającej natychmiastowej interwencji medycznej. W tym momencie odmowa udzielenia pomocy kolejnej osobie jest nieunikniona, gdy występuje w danej chwili kilkoro poszkodowanych (np. sytuacja wypadku drogowego). Lekarz zatem, będzie stosował zasadę segregacji medycznej ze względu na fizyczną niemożliwość udzielenia pomocy wszystkim poszkodowanym na raz – sytuacja kolizji obowiązków.

Trzecia okoliczność wyłączająca mówi o położeniu lekarza, w którym udzielenie pomocy narażałoby go na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia. Lekarz mający udzielić komukolwiek pomocy musi zadbać w pierwszej kolejności o własne bezpieczeństwo. Jeżeli uzna, że udzielenie pomocy narażałoby jednocześnie jego własne zdrowie lub życie, może powstrzymać się od udzielenia pomocy powołując się na stan wyższej konieczności.

Reasumując, należy podkreślić, że lekarz ma obowiązek udzielić pierwszej pomocy, gdy osoba jej wymagająca znajduje się w stanie grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. W niektórych wspomnianych przypadkach lekarz uprawniony jest do odstąpienia od udzielenia pomocy. Świadomy brak udzielenia pomocy medycznej naraża lekarza na poniesienie odpowiedzialności karnej, cywilnej, zawodowej lub pracowniczej.

Autor: Paweł Klich


[1] Dz.U.2021.0.790 t.j. – Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, art. 30, dostęp: 13.12.2021r., https://lexlege.pl/ustawa-o-zawodach-lekarza-i-lekarza-dentysty/art-30/

[2] Kodeks Etyki Lekarskiej, dostęp 14.12.2021r.: https://nil.org.pl/uploaded_images/1574857770_kodeks-etyki-lekarskiej.pdf

[3] A. Dyszlewska-Tarnawska, Komentarz do art. 30, s. 379; Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Komentarz, red. E. Zielińska, Warszawa 2014, s. 557.

[4] Por. postanowienie SN z 14 czerwca 1956 r., sygn. IV KO 17/55,

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *