Małżonek, rodzice oraz zstępni nawet jeśli zostaną pominięci w sporządzonym przez zmarłego testamencie, mają prawo do ubiegania się od spadkobierców o należny im zachowek. Przepisy obowiązujące w Polsce umożliwiają dokonanie modyfikacji ustawowej kolejności dziedziczenia majątku po osobie zmarłej. Należy jednak mieć na uwadze, że nie prowadzi to w sposób automatyczny do pozbawienia prawa do spadku najbliższych krewnych, którzy nie zostali ujęci w dokumencie. 

Zachowek a dziedziczenie ustawowe

Ze zjawiskiem dziedziczenia ustawowego mamy do czynienia, gdy zmarły nie pozostawił sporządzonego przez siebie testamentu. Dochodzi w takiej sytuacji do ustalenia grona spadkobierców w oparciu o zasady wskazane w kodeksie cywilnym. Jeżeli jednak wolą zmarłego było dokonanie modyfikacji ustawowej kolejności dziedziczenia, to musiał on sporządzić testament. W takim przypadku dopuszczalne jest zatem przykładowo pominięcie rodziny i przekazanie spadku osobie zaprzyjaźnionej, obcej lub wskazanej organizacji czy instytucji. Należy jednak wyraźnie zaznaczyć, dlaczego w testamencie nie uwzględniono prawnych spadkobierców. W takim przypadku jednak rodzina zmarłego nie pozostanie pozbawiona udziału w spadku w całości, lecz będzie uprawniona właśnie do skorzystania z instytucji zachowku. 

Definicja zachowku 

Jest to w uproszczeniu świadczenie gwarantowane dla najbliższych, którzy zostali pominięci na etapie sporządzania testamentu, a tym samym odsunięci od dziedziczenia w wysokości wskazanej ustawowo. Zachowek ma na celu ochronę osób bliskich, spokrewnionych z testatorem i ma za zadanie w pewnym stopniu uniknięcie niesprawiedliwości. Można odnaleźć głosy wskazujące, że zachowek czyni zadość zasadom współżycia społecznego. Jednakże również podkreśla się, że spadkodawca powinien móc zdecydować samodzielnie o swoim majątku oraz dalszych jego losach w razie swojej śmierci. 

Osoby dysponujące prawem do zachowku

Prawo do zachowku przysługuje najbliższym osobom zmarłego tj. małżonce, zstępnym lub rodzicom, którzy dziedziczyliby w przypadku gdyby testamentu nie sporządzono. Ograniczenie się ustawodawcy w ochronie jedynie do wskazanych osób ma na celu ograniczenie kręgu osób uprawnionych do dochodzenia zachowku, jedynie do osób najbliższych testatorowi.

Zobowiązanie do wypłaty zachowku

Zobowiązani do wypłaty zachowku są spadkobiercy testamentowi. Są oni zobowiązani solidarnie. Zatem, uzyskanie samego zachowku nie jest zazwyczaj skomplikowaną, lecz czasochłonną procedurą. Jeśli testator nie wyraża chęci, aby prawny spadkobierca otrzymał zachowek, powinien wyjaśnić motywy swojego postępowania w tej kwestii. 

Wysokość zachowku 

Wysokość zachowku regulowana jest przez zasady określone w Kodeksie Cywilnym. W pierwszej kolejności należy ustalić wysokość udziału w spadku, która obowiązuje przy dziedziczeniu ustawowym. Kolejno, bierze się pod uwagę, czy osoba uprawniona pozostaje trwale niezdolna do pracy lub jest małoletnia. W owym przypadku, wysokość przysługującego zachowku wyniesie dwie trzecie wartości udziału spadkowego, przypadającego na beneficjenta, gdyby nie sporządzono testamentu. W pozostałych przypadkach zachowek wynosi połowę udziału. 

Substrat zachowku

Aby ustalić ostateczną wysokość przysługującego dla poszczególnych osób zachowku, konieczne jest ustalenie wysokości substratu zachowku. Jest to czysta wartość spadku po doliczeniu do niej wartości zapisów windykacyjnych oraz darowizn dokonanych przez spadkodawcę. Czysta wartość spadku możliwa jest do obliczenia poprzez wskazanie różnicy pomiędzy stanem czynnym spadku oraz stanem biernym spadku czyli sumą tzw. długów spadkowych. Przy obliczaniu wielkości zachowku nie są brane pod uwagę polecenia oraz zapisy windykacyjne. Nie są również uwzględniani spadkobiercy, którzy zrzekli się dziedziczenia lub zostali wydziedziczeni. Co ważne, pod uwagę są brane osoby które spadek odrzuciły oraz spadkobiercy niegodni.  W ostatecznym rozliczeniu należy zatem pomnożyć odpowiedni ułamek z substratem zachowku. 

Uzyskanie zachowku z reguły stanowi proces czasochłonny. Dodatkowo w braku dojścia stron do kompromisu, konieczne będzie wystąpienie na drogę postępowania sądowego z powództwem o zapłatę.

Przedawnienie zachowku

Roszczenia pieniężne przedawniają się z upływem 5 lat od otwarcia spadku. Tę samą zasadę stosuje się do zachowku. Bardzo ważne jest więc wystąpienie z roszczeniem w odpowiednim momencie. Roszczenie osoby, która jest uprawniona do zachowku przedawnia się bowiem z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu. 

Autor: Paweł Klich

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *