Przemoc w rodzinie jest niestety wciąż częstym zjawiskiem. Pomimo, że istnieją w Polsce instytucje stojące na straży pokrzywdzonych, to sam problem zadawania cierpienia w gronie najbliższych pozostaje pewnym tabu. Ofiary przemocy obawiają się poinformować o swojej sytuacji i wypierają problem, usiłując normalnie funkcjonować w życiu codziennym.

Rodzina, która boryka się z problemem przemocy, ma generalnie problem z komunikacją. Najbardziej cierpią na tym dzieci, ale negatywne efekty nie omijają również wrażliwych dorosłych. 

Jeśli jedna osoba zajmuje wyższą pozycję w hierarchii wartości niż inni, to zawsze będzie uważała, że jej potrzeby są ważniejsze. 

Druga osoba zaś, będzie ulegała wpływowi tej pierwszej. Taki styl możemy postrzegać jako niepartnerski, ale jest to także charakterystyczne dla relacji sprawca-ofiara.Przemoc domowa, wbrew częstym deklaracjom sprawców, nie jest zjawiskiem jednorazowym. Zdarza się, że minie kilka lat, zanim ofiara zbierze się na odwagę by uzewnętrznić swoje cierpienia. 

Warto wspomnieć, że stosowanie przemocy bez reakcji ofiary, daje sprawcy impuls nagradzający, co pozwala na kontynuowanie swoich haniebnych czynów. Powtarzanie przemocy sprawia, że sprawca czuje bezpośrednią władzę nad rodziną. Jeśli ofiara pozostaje bierna na takie postępowanie, wówczas sprawca uznaje, że w dalszym ciągu może być agresywny.

Ofiara nie jest w stanie trzeźwo ocenić tej sytuacji dlatego, że jej uwaga koncertuje się wyłącznie na osobie sprawcy. Jeśli zatem takie zdarzenia trwają przez dłuższy czas, a relacje opierają się na żądaniach i przymusie, to wtedy możemy powiedzieć, że posiadają dynamikę, co określa się w literaturze hasłem Cykle przemocy.

Cykle przemocy inaczej możemy nazwać prawidłami. Składają się z trzech faz, które następują po sobie :

1. Faza narastającego napięcia – jest to cykl wzrostowy, charakteryzujący się nawarstwianiem sytuacji konfliktowych. Przyczynami napięcia mogą być np. problemy w pracy, niestaranne wykonanie obowiązków domowych, nieporozumienia małżeńskie.

W I fazie sprawca przemocy staje się poirytowany, z błahego powodu wpada w złość, utrudnione są wzajemne kontakty. Przyjmuje się, że już na tym etapie rozstrojeniu emocjonalnemu może towarzyszyć upojenie alkoholowe lub narkotyczne, a także przerwa w zażywaniu tych substancji przez uzależnionego. Sprawca usiłuje sprowokować kłótnię, nie panuje nad swoimi emocjami, zaś ofiara stara się podporządkować poprzez uleganie lub unikanie kontaktu. Zdarza się, że osoba atakowana próbuje być wobec agresora szczególnie miła, co ma zniwelować ryzyko eskalacji. 

Bywają sytuacje, gdy ofiara nie jest w stanie znieść zachowania sprawcy  tak bardzo, że sama prowokuje kłótnie, by mieć akt przemocy jak najszybciej za sobą. Zjawisko przemocy często odciska trwałe piętno na psychice ofiary, stąd wyróżnia się trzy formy przemocy prowadzące do zniewolenia ofiary:

Cierpienie fizyczne – ogranicza zdrowe postrzeganie rzeczywistości, zaburza funkcjonowanie jednostki w społeczeństwie.

Sprawowanie kontroli – daje złudzenie uzależnienia od sprawcy, jego osoby zarówno pod względem materialnym (środki na życie), jak i formalnym (sprawy urzędowe, zobowiązania domowe). Ofiara boi się, że wykluczenie z gospodarstwa domowego sprawcy przemocy doprowadzi do katastrofy sytuacji życiowej jej i ewentualnie dzieci pozostających pod jej opieką.

Ustalenie „porządku” – każda osoba posiada zindywidualizowany system wartości moralnych oraz poglądu na sprawiedliwość. W wyniku doświadczenia aktów przemocy ten świat może zostać zachwiany lub poważnie zaburzony, gdy ofiara przyjmuje cierpienie za „rozsądną karę” za wyimaginowane przez sprawcę przewinienia.

  2. Faza ostrej przemocy – dochodzi do wybuchu agresji, sprawca ze spokojnego człowieka w mgnieniu oka przeobraża się w kata, który zadaje cierpienie w przypływie furii.

Sprawca staje się porywczy i gwałtowny przez co nie kontroluje swojego zachowania. Ogarnia go amok, który zwykle prowadzi do obrażeń ciała a niekiedy pobicia ze skutkiem śmiertelnym. W momencie, gdy zjawisko przemocy narasta, ofiara stara się uspokoić sprawcę. Widząc bezskuteczność swoich działań oraz skalę przemocy sprawcy, doznaje szoku. Jej strach jest tak ogromny, że nie potrafi myśleć logicznie, jednocześnie wstydzi się tego, że czyny sprawcy mogą ujrzeć światło dzienne, np. Za sprawą dociekliwych sąsiadów.

3. Faza miesiąca miodowego –  stadium skruchy oraz okazywania miłości. Sprawca obiecuje poprawę swojego zachowania i przeprasza. Powoli zaczyna sobie uświadamiać w jaki sposób skrzywdził bliskie mu osoby. Stara się na nowo budować relacje małżeńskie, partnerskie, być dobrym ojcem dla swoich dzieci. Ofiara najczęściej popełnia błąd, wierząc sprawcy w jego słowa, jednak chce dać mu przysłowiową „drugą szansę” . Niestety, sprawca nie jest w stanie jej wykorzystać, ponieważ ponownie pojawia się napięcie i cykl zatacza koło.

Poszczególne fazy przemocy mogą trwać krótko, kilka dni lub dłużej – kilka tygodni. Przemoc zazwyczaj eskaluje, a niezatrzymana, powoduje ogromne straty wśród jej ofiar

Podręcznikowa wręcz cykliczność przemocy domowej sprawia, że ofiary łatwo uzależniają się od zachowania swojego kata. Potrafi on błyskawiczne wyładować złość na bliskich, po czym kajać się, przepraszać i obiecywać poprawę. Otumania to w pewien sposób osobę dotkniętą tym zjawiskiem, której postrzeganie jest dodatkowo zaburzone doznanym cierpieniem. Ten fakt sprawia, że przemoc domowa potrafi trwać latami, a sparaliżowana strachem ofiara nie umie poprosić o pomoc.

Przykre jest, że najczęstszym miejscem przemocy jest dom, który powinien otulać ciepłem, życzliwością, zrozumieniem, a przede wszystkim bezpieczeństwem. To w nim należy szukać źródeł określonych postaw, zachowań i emocji. W przypadku działania mechanizmu przemocy, dom nigdy nie będzie bezpiecznym miejscem. Pozostanie  kojarzony z siedliskiem złych emocji, braku empatii, zaburzonych relacji. Sprawca będzie go zaś postrzegał jako pole do odreagowania stresu oraz złych emocji w najbardziej makabryczny sposób – krzywdząc najbliższe mu osoby.

Instytucje do których warto zwrócić się o pomoc, jeśli Ty lub bliska Ci osoba doznaje zjawiska przemocy:

– Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia” ul. Władysława Korotyńskiego 13, Warszawa tel: 22 668 70 00

– Fundacja Pomoc Kobietom i Dzieciom, ul. Wąchocka, Warszawa tel: 22 616 38 54

– Ogólnopolski Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży tel: 116 111

Autorka: Magdalena Decyk

Źródła:

J. Mazur “Przemoc w rodzinie”

Z. Nowakowski,  A. Sęk,  H. Tokarski “Przemoc w rodzinie a bezpieczeństwo społeczne” 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *