Autorskie prawa majątkowe, podobnie jak inne składniki majątkowe zmarłego, podlegają dziedziczeniu. Wynika to bowiem wprost z kodeksu cywilnego. W art. 922 § 1 Kodeksu Cywilnego wskazano, że: 

Prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób…

Jednakże § 2 wspomnianego już artykułu mówi o tym, że 

„nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą”

Przede wszystkim wspomnieć należy na wstępie o tym, że istnieją dwa rodzaje praw autorskich, a ich dziedziczenie nie jest tak jednoznaczne, jak w przypadku dziedziczenia nieruchomości, bądź ruchomości po zmarłym. 

Pierwszą różnicą jest to, że prawa majątkowe, jak można się domyślić – chronią finanse. Pozwalają na decydowanie w jaki sposób utwór będzie rozpowszechniany, co za tym idzie, pozwalają na czerpanie z niego korzyści finansowych. 

Prawa autorskie osobiste stanowią natomiast łącznik pomiędzy psychiką twórcy a jego utworem. Autor posiada z utworem swoistą więź, którą prawa osobiste mają chronić. Można wśród nich wyróżnić: prawo do integralności, prawo do autorstwa oraz prawo do nadzoru nad korzystaniem z utworu. 

Przechodząc jednak do kwestii dziedziczenia, należy podkreślić, że dla spadkobiercy w przeważającej większości dziedziczenie praw autorskich, wiąże się z dość sporym zarobkiem w postaci chociażby wypłacanych tantiem, rzędu nawet kilkuset tysięcy złotych rocznie, co oczywiście niejednokrotnie prowadzi do sporów pomiędzy członkami rodziny zmarłego artysty. 

Dziedziczenie autorskich praw majątkowych wynika zarówno z regulacji zawartych w kodeksie cywilnym, jak również z ustawy Prawo autorskie i prawa pokrewne. Wskazano w niej bowiem, że autorskie prawa majątkowe mogą przejść na inne osoby w drodze dziedziczenia lub na podstawie umowy. 

Dlaczego zatem dziedziczeniu podlegać mają jedynie prawa autorskie majątkowe? Jak już wspomniano we wcześniejszych akapitach, prawa osobiste przysługują bowiem wyłącznie twórcy danego dzieła. Kiedy posiada on swoistą więź z utworem, po jego śmierci przestaje ona w pewnym sensie istnieć. Prawa majątkowe natomiast związane są z wynagrodzeniem danego twórcy oraz rozporządzaniem danym utworem. Po jego śmierci dane utwory dalej istnieją „w obiegu”, w dalszym ciągu są wykorzystywane, odtwarzane, przedstawiane czy wykonywane. Ogólnie rzecz ujmując – generują pewien (niejednokrotnie niemały) przychód. Prawo autorskie stanowi, że dysponowanie nad osiągniętymi w ten sposób korzyściami przejmują po śmierci twórcy – jego spadkobiercy. 

Należy jednak zaznaczyć, że autorskie prawa majątkowe wygasają po 70 latach od śmierci twórcy. Przez wskazany czas, jego spadkobiercy mogą z danego utworu czerpać korzyści finansowe. Gdy zmarły był współtwórcą utworu – czas ten ulega wydłużeniu. 

Wspomnienia wymaga fakt, że prawa osobiste pomimo tego, że nie podlegają dziedziczeniu – będą podlegały ochronie po śmierci twórcy, a ich czas trwania jest nieograniczony. 

Kto odziedziczy zatem spadek po zmarłym twórcy? Nieodzowną kwestią przy odpowiedzi na niniejsze pytanie jest ustalenie, czy dany artysta pozostawił po sobie testament. 

Jeśli występuje jego brak, spadek zostanie rozdysponowany wedle zasad dziedziczenia ustawowego. Zależy ono od tego jak przedstawia się struktura rodziny zmarłego tj. czy zmarły posiadał małżonka, dzieci, wnuki. Najczęściej schemat dziedziczenia przedstawia się w następujący sposób: 

W pierwszej kolejności prawa po twórcy dziedziczą dzieci oraz małżonek. W takim przypadku każdemu przypadają równe części majątku – lecz małżonkowi przypada minimum ¼ spadku.  Dziedziczenie przez dzieci oraz małżonka jest najczęściej spotykaną sytuacją. Zdarza się jednak, że spadkobierca nie miał dzieci. Wtedy do spadku powołany zostaje w pierwszej kolejności małżonek oraz rodzice zmarłego. W takiej sytuacji małżonek zawsze otrzymuje minimum 1/2 spadku. Każdemu z rodziców przysługuje natomiast 1/4 spadku.

Jeżeli jednak zmarły zostawił po sobie testament – spadek po nim zostanie podzielony według woli w nim wyrażonej. 

Autor: Paweł Klich

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *